Het Eilauners, de eigen taal van het eiland
Het Schiermonnikoogs, door de eilanders zelf Eilauners genoemd, is een Friese taal die sterk afwijkt van het Fries op het vasteland.
- Fries, maar anders: het Eilauners hoort bij het Westerlauwers Fries, maar wijkt zo sterk af dat Friezen van de vaste wal het vaak maar moeilijk verstaan.
- Nog zo'n honderd sprekers: volgens de meeste schattingen spreken nog ongeveer honderd eilanders de taal. Sinds de Tweede Wereldoorlog is dat aantal sterk gedaald, omdat veel nieuwe bewoners van de vaste wal kwamen.
- Eigen kenmerken: waar het Fries sk- heeft, zegt men op Schiermonnikoog sch-. Verkleinwoorden bestaan niet: de kleine voorhuisjes heten hier lytje hus.
- Levend houden: sinds de jaren zestig worden op het eiland cursussen Schiermonnikoogs gegeven, en er zijn een grammatica, een woordenlijst en twee woordenboeken.
De dichters van de Taalroute
De gedichten op de route zijn geschreven door drie eilanders, die alle drie op Schiermonnikoog geboren en begraven zijn.
- Lammert Wiersma (1881 tot 1980): hij ging als jongen naar de zeevaartschool, werkte later bij het loodswezen en schopte het daar tot directeur. Vanaf 1950 schreef hij gedichten in het Eilauners, en in 1969 keerde hij terug naar het eiland. Zeven van de negen gedichten op de route zijn van zijn hand.
- Jacob Fenenga (1888 tot 1972): de zeeman Fenenga werd in 1917 kapitein. In de Tweede Wereldoorlog werd zijn tanker getorpedeerd, en voor de redding van de bemanningen kreeg hij het Oorlogsherinneringskruis. Na de oorlog keerde hij terug naar het eiland.
- Pita Grilk (1905 tot 1980): zij volgde met haar zus het conservatorium en werd organiste in Grou. Haar gedicht Nietig roept de sfeer van het strand op en de kleinheid van de mens daarin.
- Een eerbetoon aan Banck: het gedicht Mr. J.E. Banck van Wiersma, aan de Reeweg, eert John Eric Banck, de eigenaar van het eiland die de Banckspolder liet aanleggen, de vruchtbare polder waar de eilanders trots op zijn.
